Najkrótsza odpowiedź na pytanie, ile strun ma gitara basowa, brzmi: najczęściej cztery. To jednak tylko baza, bo pięciostrunowce i sześciostrunowce zmieniają zakres, wygodę i sposób myślenia o partii basu, a przy okazji mocno wpływają na technikę lewej i prawej ręki. To inny problem niż przy gitarze klasycznej czy ukulele, bo tutaj liczy się przede wszystkim fundament rytmu, a nie liczba chwytów w akordzie.
Najważniejsze fakty o liczbie strun w basie
- Standardowy bas ma 4 struny i strojenie E-A-D-G.
- Bas 5-strunowy zwykle dodaje niskie H, czyli daje większy zakres w dół.
- Bas 6-strunowy najczęściej ma niskie H i wysokie C, więc rozszerza zakres w obie strony.
- Im więcej strun, tym częściej pojawia się szerszy gryf i ciaśniejszy rozstaw.
- Dodatkowe struny pomagają, ale tylko wtedy, gdy faktycznie wykorzystujesz ich zakres w repertuarze.
Standardowa gitara basowa ma cztery struny
To klasyczny punkt odniesienia. Cztery struny w strojeniu E-A-D-G dają układ, który jest prosty do ogarnięcia, logiczny pod palcami i nadal pozostaje wzorcem dla ogromnej części muzyki rozrywkowej. W praktyce oznacza to też lżejszy gryf, mniej komplikacji przy tłumieniu strun i szybszy start dla osoby, która dopiero buduje technikę.
Ja zwykle patrzę na ten wariant jak na najbezpieczniejszy wybór do nauki i do grania rzeczy, które opierają się na solidnym fundamencie: rocka, popu, bluesa, funku czy klasycznych linii basowych. Jeśli instrument ma przede wszystkim „siedzieć” w zespole i trzymać groove, cztery struny często wystarczają z dużym zapasem. Gdy jednak repertuar zaczyna schodzić niżej albo pojawia się potrzeba większego zakresu, sensownie jest porównać popularne warianty obok siebie.
Czym różnią się basy cztero-, pięcio- i sześciostrunowe
Jak podaje Yamaha, basy stroi się zwykle kwartami, czyli z równym odstępem między sąsiednimi strunami. To właśnie dlatego dodanie kolejnej struny nie rozwala układu gry, tylko rozszerza jego możliwości. W praktyce wygląda to tak:
| Wariant | Najczęstsze strojenie | Co daje | O czym pamiętać |
|---|---|---|---|
| 4-strunowy | E-A-D-G | Najprostszy układ, szybka orientacja na gryfie, klasyczny zakres | Mniejszy zasięg w dół |
| 5-strunowy | H-E-A-D-G | Dodatkowy niski rejestr bez konieczności ciągłego przesuwania pozycji | Szerszy gryf i większa potrzeba kontroli tłumienia |
| 6-strunowy | H-E-A-D-G-C | Największy zakres, wygodniejsza gra melodii, akordów i partii solowych | Jeszcze ciaśniejszy układ i większe wymagania dla prawej ręki |
W polskiej nomenklaturze najniższą strunę pięciostrunowca zapisuje się zwykle jako H, a w zapisie angielskim jako B. Właśnie ta dodatkowa struna najczęściej zmienia praktykę gry najbardziej, bo pozwala zejść niżej bez zmiany pozycji lewej ręki. W wersji sześciostrunowej dochodzi jeszcze wysoka C, która przydaje się tam, gdzie bas zaczyna pełnić także rolę harmoniczną, a nie tylko rytmiczną. Sam zakres jednak nie rozwiązuje wszystkiego, bo wraz z nim rosną też wymagania techniczne.
Więcej strun to większy zakres, ale też większe wymagania
Na papierze dodatkowa struna wygląda jak czysta korzyść, ale na scenie i w studiu zawsze wchodzi w grę kompromis. Gdy instrument ma więcej strun, ja zwracam uwagę przede wszystkim na to, czy nadal da się grać swobodnie przez cały set, bez walki z ciężarem gryfu i bez ciągłego poprawiania ułożenia dłoni.
Gryf staje się szerszy
Szerszy gryf nie jest problemem sam w sobie, ale wymaga przyzwyczajenia. Dla jednych to drobna różnica, dla innych realna bariera, zwłaszcza jeśli mają mniejsze dłonie albo grają długo w pozycji stojącej. Warto to sprawdzić od razu, bo komfort lewej ręki potrafi przesądzić o tym, czy instrument będzie używany codziennie, czy tylko od święta.
Tłumienie nieużywanych strun robi się ważniejsze
Przy większej liczbie strun rośnie znaczenie mutingu, czyli tłumienia tych strun, które akurat nie brzmią. To detal, który początkujący zwykle lekceważą, a potem okazuje się, że przy pięciu lub sześciu strunach każdy niedokładny ruch prawej ręki słychać znacznie wyraźniej. Im szerszy zakres instrumentu, tym większa odpowiedzialność za czystość artykulacji.
Przeczytaj również: Bicia na Ukulele - Opanuj Rytm i Graj Płynnie!
Niska struna wymaga sensownego setupu
W przypadku niższych strojów liczy się też setup, czyli regulacja wysokości strun, menzury i krzywizny gryfu. Jeśli niska struna jest źle dobrana albo źle wyregulowana, zaczyna brzmieć miękko, mulić albo gubić czytelność. To właśnie dlatego przy basach rozszerzonych nie wystarczy sama liczba strun; ważne są też menzura, grubość strun i ogólna stabilność instrumentu.
Właśnie dlatego sam fakt, że bas ma więcej strun, jeszcze niczego nie przesądza. Najlepszy wybór to ten, który daje realną korzyść muzyczną, a nie tylko większy imponujący zakres w specyfikacji. To prowadzi do najpraktyczniejszego pytania: który wariant pasuje do twojego grania.
Jak dobrać liczbę strun do własnego grania
Najprościej zacząć od repertuaru. Jeśli grasz głównie utwory oparte na klasycznym niskim fundamencie, bez częstych zejść poniżej standardowego E, cztery struny będą najrozsądniejsze. Jeśli natomiast regularnie trafiasz na partie wymagające niższego rejestru, pięć strun daje wygodny zapas bez przestawiania całej techniki.
- Wybierz 4 struny, jeśli chcesz prostoty, szybkiej orientacji na gryfie i instrumentu do większości standardowych zastosowań.
- Wybierz 5 strun, jeśli potrzebujesz niższych dźwięków, grasz nowoczesny repertuar albo często pracujesz w różnych tonacjach.
- Wybierz 6 strun, jeśli bas ma pełnić także rolę melodyczną, solową lub harmoniczną i chcesz mieć większą swobodę w górze zakresu.
Ja przy takim wyborze zawsze zadaję jeszcze jedno pytanie: czy dodatkowa struna naprawdę będzie używana, czy tylko „na wszelki wypadek”? Jeśli odpowiedź jest niejednoznaczna, to zwykle znak, że cztery struny wystarczą, a większy instrument tylko doda wagi, szerokości i roboty przy tłumieniu. Gdy jednak repertuar albo styl grania rzeczywiście tego wymaga, pięć lub sześć strun staje się praktycznym narzędziem, a nie gadżetem.
Warto też pamiętać, że liczba strun nie jest jedynym sposobem na poszerzenie możliwości instrumentu. Czasem więcej robi dobrze dobrana skala, wygodny profil gryfu albo sensownie ustawiony menzura niż sam dodatkowy rząd strun.
Rzadziej spotykane basy też istnieją, ale to już sprzęt specjalistyczny
Poza najpopularniejszymi modelami spotyka się też basy siedmio- i ośmiostrunowe, ale to już świat mocno wyspecjalizowany. W siedmiostrunowcach nie ma jednego powszechnego standardu strojenia, bo takie instrumenty zwykle buduje się pod konkretną koncepcję gry, a nie pod uniwersalny schemat. Ośmiostrunowe basy bywają z kolei instrumentami kursowymi, gdzie struny pracują parami w oktawach i dają gęstsze, bardziej „chóralne” brzmienie.
To interesujące narzędzia, ale nie są odpowiedzią na podstawowe pytanie większości muzyków. Jeśli grasz w zespole i potrzebujesz solidnego basu, w praktyce najczęściej wygrywają trzy opcje: 4, 5 albo 6 strun. Wszystko ponad to ma sens dopiero wtedy, gdy naprawdę szukasz specjalnego brzmienia, szczególnej techniki albo bardzo szerokiego zakresu.
Ostatecznie i tak wracamy do jednego: instrument ma pomagać w graniu, a nie tylko wyglądać bardziej zaawansowanie. Dlatego ostatni filtr powinien dotyczyć codziennej wygody, bo to ona najszybciej pokazuje, czy dany bas naprawdę się sprawdzi.
Na koniec sprawdź wygodę, nie samą liczbę strun
Gdybym miał zostawić jedną praktyczną zasadę, brzmiałaby tak: lepiej wybrać bas, na którym grasz pewnie, niż instrument imponujący zakresem, ale męczący już po kwadransie. Dobrze ustawiony czterostrunowiec bardzo często da więcej muzyki niż źle dobrany bas rozszerzony.
- Balans instrumentu sprawdź na pasku, nie tylko na siedząco.
- Rozstaw strun ma znaczenie dla techniki prawej ręki i dokładności tłumienia.
- Menzura i napięcie wpływają na czytelność niskich dźwięków, zwłaszcza przy dodatkowej niskiej strunie.
- Setup potrafi zmienić odbiór instrumentu bardziej niż sama liczba strun.
Dlatego, gdy ktoś pyta mnie o wybór basu, odpowiadam najpierw o funkcji, a dopiero potem o liczbie strun: najczęściej wystarczą 4, 5 daje rozsądny zapas, a 6 ma sens wtedy, gdy naprawdę wykorzystujesz cały rozszerzony zakres w codziennej grze.
